سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
10
الكلام اللطيف في شرح التصريف (فارسى)
مقصود از اقسام مذكور فعل ثلاثى ( سهحرفى ) آنست كه حروف اصلى آن سه تا باشد حال اگر غير از اين سه حرف اصلى حرف يا حروف زائدى نداشت به آن ثلاثى مجرّد گفته و در صورتى كه غير از حروف اصلى داراى يك يا بيش از يك حرف زائد باشد به آن ثلاثى مزيد فيه گويند . فعل ثلاثى مجرّد مانند : نصر ، ينصر . فعل ثلاثى مزيد مثل : اكرم ، يكرم زيرا « اكرم » در اصل « كرم » بود يعنى ثلاثى مجرّد محسوب مىشد سپس آن را بيكى از ابواب ثلاثى مزيد يعنى باب افعال برده يك حرف زائد يعنى همزه باوّلش افزوديم . فعل رباعى ( چهارحرفى ) آنست كه حروف اصلى آن چهارتا باشد حال اگر غير از اين چهارحرف اصلى حرف يا حروفى زائد نداشت به آن رباعى مجرّد گفته و در صورتى كه غير از حروف اصلى داراى يك يا بيش از يكحرف زائد باشد به آن رباعى مزيد فيه گويند . فعل رباعى مجرّد مانند : دحرج ، يدحرج . فعل رباعى مزيد مثل : تدحرج ، يتدحرج زيرا « تدحرج » در اصل « دحرج » بود يعنى رباعى مجرّد محسوب مىشد سپس آن را بيكى از ابواب رباعى مزيد يعنى باب تفعلل برده به آن يكحرف يعنى تاء افزوديم . فعل سالم آنست كه هيچيك از حروف اصلى آن حرف علّه و همزه نبوده و در ضمن مشدّد نيز نباشد . ولى فعل غير سالم آنست كه يكى از حروف اصليش حرف علّه و يا همزه بوده و يا داراى تشديد باشد . فعل ثلاثى مجرّد سالم مانند : نصر ، ينصر . فعل ثلاثى مجرّد غير سالم مثل : قال ، يقول يا امر ، يأمر و يا مدّ ،